IT Sahəsində Peşələr: Bir Tətbiqin Arxasındakı 10 Rol

Instagram-ı açırsınız və bir neçə saniyəyə paylaşımlar, videolar, mesajlar qarşınıza çıxır. Bəyənirsiniz, şərh yazırsınız, növbəti videoya keçirsiniz. Sizin üçün bu, bir tətbiqdir. Amma onun arxasında onlarla fərqli peşə birlikdə işləyir — və onların hər biri IT-yə daxil olmaq üçün ayrıca qapıdır. Bu yazıda IT sahəsində peşələri bir tətbiqin nümunəsində izah edirik: hər mütəxəssisin nə etdiyini, hansı bacarıqları tələb etdiyini və kimə uyğun olduğunu göstəririk.

Qısa cavab: Böyük bir rəqəmsal məhsulun arxasında adətən frontend və backend developerlər, verilənlər bazası mütəxəssisləri, data analitiklər, data scientist-lər, AI engineer-lər, DevOps mühəndisləri, kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri, QA mühəndisləri, UI/UX dizaynerlər və məhsul menecerləri işləyir. Hər rol fərqli bacarıq və xarakter tələb edir; IT-yə başlamaq üçün hamısını yox, sizə uyğun birini seçmək lazımdır.

Bir "bəyən" düyməsinin arxasında nə baş verir?

Siz bir paylaşımı bəyənirsiniz. Bu bir saniyədə:

1. Ekrandakı ürək dərhal qırmızı olur — frontend
2. Bəyənmə serverə göndərilir və yoxlanılır — backend
3. Məlumat bazada saxlanılır — verilənlər bazası
4. Paylaşım sahibinə bildiriş gedir — backend və infrastruktur
5. Bu hərəkət sizin maraqlarınızı anlamaq üçün istifadə olunur — data və AI
6. Bütün bunlar milyonlarla istifadəçi üçün eyni anda, təhlükəsiz işləyir — DevOps və kibertəhlükəsizlik

İndi hər rolu ayrıca açaq.

1. Frontend developer — gördüyünüz hər şey

Ana səhifə, profil, düymələr, animasiyalar, formalar. Frontend developer dizaynı işləyən interfeysə çevirir, serverdən gələn məlumatı göstərir və interfeysin müxtəlif cihazlarda sürətli və əlçatan olmasını təmin edir.

Bacarıqlar: HTML, CSS, JavaScript, React, TypeScript. Kimə uyğundur: vizual nəticəni dərhal görməyi sevənlərə. Ətraflı: frontend developer olmaq.

2. Backend developer — görünməyən məntiq

Qeydiyyat, giriş, paylaşım yaratmaq, şərh, mesaj — bunların arxasındakı qaydaları backend developer qurur. Kim nəyi görə bilər, məlumat necə yoxlanılır, xidmətlər bir-biri ilə necə danışır.

Bacarıqlar: Java/Spring, Python və ya Node.js, REST API, SQL, autentifikasiya. Kimə uyğundur: sistem və məntiq qurmağı sevənlərə. Ətraflı: Java backend developer olmaq.

3. Verilənlər bazası mütəxəssisi — tətbiqin yaddaşı

Hesablar, paylaşımlar, bəyənmələr, mesajlar — hamısı saxlanılmalı və anında tapılmalıdır. Məlumat həcmi böyüdükcə bazanın dizaynı, indekslər və performans ayrıca ixtisasa çevrilir. Kiçik komandalarda bu işi backend developer görür.

Bacarıqlar: SQL, data modelləşdirmə, performans optimallaşdırması.

4. Data analitik — rəqəmlərin arxasındakı davranış

"İstifadəçilər yeni funksiyadan istifadə edirmi? Harada tətbiqi tərk edirlər? Son dəyişiklik nəyə təsir etdi?" Data analitik bu suallara datadan cavab çıxarır və məhsul komandasına qərar üçün təqdim edir.

Bacarıqlar: SQL, Power BI kimi BI alətləri, statistika, biznes metrikləri. Kimə uyğundur: rəqəmlərdən hekayə çıxarmağı sevənlərə. Ətraflı: data analitik olmaq.

5. Data scientist — proqnoz və modellər

Hansı paylaşım sizə daha maraqlı olacaq? Hansı hesab saxtadır? Data scientist keçmiş datadan davranışı modelləşdirir və proqnoz verən modellər qurur.

Bacarıqlar: Python, statistika, maşın öyrənməsi. Kimə uyğundur: riyaziyyat və modelləşdirməni sevənlərə. Ətraflı: data scientist olmaq.

6. AI engineer — AI-ni məhsula gətirmək

Avtomatik subtitrlər, şəkillərdə obyektlərin tanınması, zərərli məzmunun aşkarlanması, köməkçi botlar. AI engineer modelləri tətbiqə inteqrasiya edir, onların etibarlı, sürətli və təhlükəsiz işləməsini təmin edir.

Bacarıqlar: Python, LLM API-ləri, RAG, kompüter görməsi. Kimə uyğundur: yeni texnologiyaları məhsula çevirməyi sevənlərə. Ətraflı: AI Engineer olmaq.

7. DevOps mühəndisi — sistemin işlək qalması

Kod hazırdır — bəs o, istifadəçilərə necə çatır? Yeni versiya necə yayımlanır, server yükü artanda nə olur, problem yarananda xidmət necə bərpa edilir? DevOps bu prosesləri avtomatlaşdırır və izləyir.

Bacarıqlar: Linux, Docker, CI/CD, bulud platformaları, monitorinq.

8. Kibertəhlükəsizlik mütəxəssisi — məlumatın qorunması

Hesablar, şəxsi mesajlar, media faylları — hamısı qorunmalıdır. Kibertəhlükəsizlik mütəxəssisi riskləri araşdırır, zəiflikləri tapır və qoruma tədbirləri qurur.

Bacarıqlar: şəbəkələr, təhlükəsizlik prinsipləri, zəiflik analizi.

9. QA mühəndisi — keyfiyyətin yoxlanılması

Yeni funksiya bütün telefonlarda işləyirmi? Boş mesaj göndərəndə nə olur? QA mühəndisi məhsulu istifadəçidən əvvəl sındırmağa çalışır ki, istifadəçi sındırmasın. Getdikcə bu iş avtomatlaşdırılmış testlərlə görülür.

Bacarıqlar: test planlaşdırma, avtomatlaşdırılmış testlər, detala diqqət.

10. UI/UX dizayner və məhsul meneceri — nə və niyə

Məhsul meneceri hansı problemin həll ediləcəyini və prioritetləri müəyyən edir. UI/UX dizayner istifadəçinin məhsulla necə qarşılıqlı əlaqədə olacağını və məhsulun necə görünəcəyini planlaşdırır. Texniki komanda isə bunu reallaşdırır.

Bu rollar necə birlikdə işləyir?

Real məhsulda heç kim tək işləmir: frontend backend-in API-sini, backend bazanı, data komandası bütün sistemin məlumatlarını istifadə edir. Bu əməkdaşlığın gündəlik necə göründüyünü — Git, code review, sprintlər — komandada developer kimi işləmək yazımızda izah etmişik.

Kiçik layihədə bir nəfər bir neçə rolu daşıya bilər: məsələn, fullstack developer həm frontend, həm backend ilə işləyir. Məhsul böyüdükcə isə ixtisaslaşma lazım olur.

Ən vacib 3 məqamın xülasəsi

1. IT bir peşə deyil, onlarla peşədir — hər biri fərqli xarakterə uyğundur.
2. Hamısını öyrənmək lazım deyil — bir sahə seçib dərinləşmək daha effektivdir.
3. Rollar arası anlayış üstünlükdür — digər rolların nə etdiyini bilmək komandada sizi daha dəyərli edir.

Hansından başlamalı?

Sahələri müqayisə edib seçmək üçün IT-də hansı sahəni seçməli bələdçimizdən istifadə edin. Seçimi real tapşırıqla sınamaq isə ən dəqiq yoldur: Devlab-da beş proqramın — Frontend, Java Backend, Data Analytics, Data Science və AI Engineering — hər biri üzrə pulsuz qeydiyyatdan sonra 3 real tapşırıq nümunəsi açılır. Proqramların hər biri minimum 3 ay davam edir və hər tapşırığı sahə mütəxəssisi olan mentor yoxlayır.

Rollar müqayisədə: hansı sizə yaxındır?

Rol	Əsas sual	Gündəlik iş	Kimə uyğundur
Frontend	İstifadəçi nə görür və necə hiss edir?	İnterfeys, komponentlər, API inteqrasiyası	Vizual nəticə sevənlərə
Backend	Sistem necə işləyir?	API, biznes məntiqi, baza	Məntiq və struktur sevənlərə
Data analitik	Nə baş verib və niyə?	SQL, dashboard, hesabat	Rəqəm və biznes sualı sevənlərə
Data scientist	Nə baş verəcək?	Modellər, proqnoz	Riyaziyyat və modelləşdirmə sevənlərə
AI engineer	AI-ni məhsulda necə işlədək?	LLM inteqrasiyası, avtomatlaşdırma	Yeni texnologiya sevənlərə
DevOps	Sistem necə işlək qalır?	Deploy, monitorinq, infrastruktur	Avtomatlaşdırma və sabitlik sevənlərə
QA	Nə sına bilər?	Test planları, avtomatlaşdırılmış testlər	Detala diqqətli olanlara

Cədvəldəki "əsas sual" sütununa baxın: hansı sual sizi daha çox maraqlandırır? Bu, seçim üçün yaxşı başlanğıc nöqtəsidir.

Əmin deyilsinizsə, iki-üç rolu seçib hər birində kiçik tapşırıq sınayın — maraq adətən praktikada üzə çıxır.

Hər rol üçün ayrıca yazımız var — yuxarıdakı bölmələrdəki linklərdən istifadə edin.

Hansı rolu seçsəniz də, onların bir-biri ilə necə işlədiyini anlamaq sizi daha güclü komanda üzvü edir.

Nəticə

Bir tətbiqin arxasında frontend və backend developerlər, verilənlər bazası, data, AI, DevOps, təhlükəsizlik, QA, dizayn və məhsul mütəxəssisləri birlikdə işləyir. IT sahəsində peşələr müxtəlifdir və hər biri fərqli maraq və bacarıq tələb edir. Növbəti dəfə tətbiqi açanda düşünün: bu ekranın arxasında hansı rol sizə ən maraqlıdır?

Sizə uyğun rolu real tapşırıqla sınamaq istəyirsinizsə, pulsuz qeydiyyatdan keçin. Seçimdə tərəddüd edirsinizsə, komandamızla əlaqə saxlayın.

Tez-tez verilən suallar

IT-yə başlamaq üçün ən yaxşı peşə hansıdır?

Universal "ən yaxşı" yoxdur. Frontend və data analitika adətən başlanğıc üçün əlçatandır, amma əsas meyar sizin marağınız və güclü tərəflərinizdir.

Bir nəfər bütün bu rolları öyrənə bilərmi?

Əsaslarını anlamaq faydalıdır, amma hamısında peşəkar olmaq real deyil. Bir sahədə dərinləşib digərləri haqqında ümumi anlayışa sahib olmaq ən effektiv yanaşmadır.

Fullstack developer nədir?

Həm frontend, həm backend ilə işləyən developerdir. Junior üçün adətən əvvəlcə bir tərəfdə möhkəmlənib sonra digərinə genişlənmək tövsiyə olunur.

Kod yazmadan IT-də işləmək olarmı?

Bəli — məhsul meneceri, UI/UX dizayner, bəzi QA və analitika rolları az və ya heç kod tələb etmir. Amma texniki anlayış bu rollarda da böyük üstünlükdür.